In het kort: ransomware is gijzelsoftware die je bestanden versleutelt of je computer op slot zet, waarna criminelen losgeld eisen om alles weer vrij te geven. Je raakt meestal besmet via een phishingmail, een slecht beveiligde inlog op afstand of een niet-bijgewerkt programma. Betaal niet, koppel het apparaat los van internet, doe aangifte bij de politie en kijk op No More Ransom of er een gratis oplossing voor jouw variant is. Hieronder lees je hoe het werkt, welke aanvallen Nederland raakten en hoe je jezelf beschermt.
Wat is ransomware precies?
Ransomware is een vorm van kwaadaardige software die je toegang tot je eigen gegevens blokkeert. De ene soort vergrendelt je hele scherm, de andere versleutelt losse bestanden zoals foto’s, documenten en administratie. Op het scherm verschijnt dan een boodschap met een betaalverzoek, vaak in bitcoin, en een aftellende klok om je onder druk te zetten. Steeds vaker stelen de aanvallers je gegevens ook nog even, zodat ze dreigen die openbaar te maken als je niet betaalt. Dat heet dubbele afpersing.
Ransomware is dus een specifieke variant van kwaadaardige software. Wil je het bredere plaatje van virussen, spyware en adware, lees dan onze uitleg over de verschillende soorten malware.
Hoe raak je besmet?
Bijna alle aanvallen komen binnen via een paar bekende routes. Als je die kent, herken je het gevaar sneller.
- Phishing. Een mail of appje met een bijlage of link die je verleidt om te openen of in te loggen. Dit is nog altijd de meest voorkomende ingang.
- Toegang op afstand (RDP). Computers en servers die met een zwak of hergebruikt wachtwoord vanaf internet bereikbaar zijn. Criminelen raden of kopen zulke inloggegevens en zijn zo binnen.
- Openstaande kwetsbaarheden. Verouderde software met bekende gaten. Wie updates uitstelt, laat de deur op een kier.
- Besmette downloads. Illegale software, nep-installatieprogramma’s of geïnfecteerde advertenties.
Opvallend: volgens analyses van cyberincidenten ontstaan de meeste aanvallen niet door supergeavanceerde trucs, maar door achterstallig onderhoud. Een openstaande update of een gelekt wachtwoord is vaak genoeg.
Bekende ransomware voorbeelden in Nederland
Om te snappen hoe groot het probleem is, helpt het om naar echte gevallen te kijken. Een paar aanvallen die veel losmaakten:
- Universiteit Maastricht (2019 tot 2020). De aanval begon met twee phishingmails in oktober 2019. Met kerst zette de Clop-groep ransomware op 267 systemen, waardoor de hele universiteit platlag en zo’n 25.000 studenten en medewerkers niet meer bij hun gegevens konden. De universiteit betaalde 197.000 euro (30 bitcoin). Bijzonder slot: de politie wist later een deel van dat losgeld terug te halen, dat inmiddels flink in waarde was gestegen.
- Odido (2025). Bij de telecomprovider belandden gegevens van miljoenen klanten op het darkweb, volgens externe cijfers ging het om ruim zes miljoen klantaccounts.
- Blue Yonder (2024 tot 2025). Een aanval op dit softwarebedrijf raakte via de keten ook Nederlandse klanten zoals Jumbo en Hema. Dit laat zien dat een aanval op één leverancier veel bedrijven tegelijk kan platleggen.
De meest actieve ransomware-families van dit moment zijn onder meer Akira, Qilin, PLAY, INC Ransom en de verschillende versies van LockBit. Samen zijn ze verantwoordelijk voor meer dan de helft van de gemelde incidenten. De Autoriteit Persoonsgegevens telde in 2025 in totaal 136 ransomware-aanvallen in Nederland, iets meer dan het jaar ervoor.
Zo voorkom je een besmetting
Je hoeft geen expert te zijn om je goed te beschermen. Deze maatregelen stoppen het overgrote deel van de aanvallen.
- Maak back-ups volgens de 3-2-1-regel. Bewaar drie kopieën van belangrijke bestanden, op twee verschillende soorten opslag, waarvan één op een plek los van je computer (bijvoorbeeld een externe schijf die je na de back-up loskoppelt). Een goede back-up is je belangrijkste redmiddel: kun je alles terugzetten, dan heeft losgeld geen zin.
- Installeer updates meteen. Zet automatische updates aan voor je besturingssysteem, browser en programma’s. Zo dicht je bekende gaten voordat criminelen ze misbruiken.
- Open geen onverwachte bijlagen of links. Twijfel je over een mail? Open de bijlage niet en klik niet op de link. Controleer bij de afzender via een kanaal dat je zelf opzoekt.
- Zet tweefactorauthenticatie aan. Met een extra inlogstap kan een gestolen wachtwoord op zichzelf niets. Lees hoe je tweefactorauthenticatie instelt.
- Gebruik sterke, unieke wachtwoorden. Hergebruik nergens hetzelfde wachtwoord en check of je gegevens al eens zijn buitgemaakt bij een datalek. Zie onze uitleg over gelekte wachtwoorden controleren.
- Houd een virusscanner actief. Op Windows is de ingebouwde Microsoft Defender voor thuisgebruik prima, mits ingeschakeld en bijgewerkt.
Wat te doen als je besmet bent?
Zie je een losgeldboodschap of zijn je bestanden ineens onleesbaar? Blijf rustig en werk deze stappen af.
- Koppel het apparaat los. Trek de netwerkkabel eruit of zet wifi uit en schakel eventueel gedeelde schijven af. Zo voorkom je dat de ransomware zich verder verspreidt naar andere apparaten of je back-ups.
- Betaal het losgeld niet als het even kan. Er is geen garantie dat je je bestanden terugkrijgt, je financiert er misdaad mee en je maakt jezelf een aantrekkelijk doelwit voor een volgende keer.
- Kijk op No More Ransom. Op nomoreransom.org staat de gratis Crypto Sheriff. Je uploadt een versleuteld bestand en de tool zoekt uit welke variant je hebt. Bestaat er een sleutel voor, dan download je die gratis. Dit project is opgezet door onder meer de Nederlandse politie en Europol.
- Doe aangifte bij de politie. Bel 0900-8844 of doe aangifte via politie.nl. Zo help je het onderzoek en kunnen slachtoffers soms alsnog hun gegevens terugkrijgen, zoals bij Maastricht gebeurde.
- Zet je systeem schoon opnieuw op. Wis het apparaat, installeer alles opnieuw en zet daarna pas je back-up terug. Verander na afloop je belangrijkste wachtwoorden.
Ben je onzeker over de stappen of gaat het om je werkomgeving? Schakel dan direct professionele hulp in en raak zo min mogelijk aan, zodat sporen bewaard blijven voor onderzoek.
Veelgestelde vragen
Moet ik het losgeld betalen?
Nee, het advies van politie en experts is om niet te betalen. Je hebt geen enkele zekerheid dat je je bestanden terugkrijgt, je houdt de criminaliteit in stand en betalers worden vaker opnieuw aangevallen. Kijk eerst of er een gratis oplossing is via No More Ransom.
Kan ik mijn versleutelde bestanden nog terugkrijgen?
Soms wel. Voor een aantal ransomware-varianten bestaan gratis ontsleutelprogramma’s op nomoreransom.org. Werkt dat niet, dan is een recente back-up de enige betrouwbare manier om alles terug te zetten.
Loopt mijn telefoon ook risico?
Ja, er bestaat ook ransomware voor Android-toestellen, meestal via apps buiten de officiële winkel. Installeer apps alleen uit de Google Play Store of App Store en houd je toestel bijgewerkt.
Hoe herken ik een phishingmail met ransomware?
Let op onverwachte bijlagen (vooral zip-bestanden en documenten die je vragen ‘bewerken in te schakelen’), een dringende toon, een afwijkend afzenderadres en links die naar een vreemde website leiden. Bij twijfel: niet openen en zelf de afzender opzoeken.
Wil je de basis van veilig internetten op orde brengen, begin dan bij onze gids veilig internetten voor beginners. Daar staan de belangrijkste gewoontes die je tegen ransomware én ander gevaar beschermen.
Bron: Politie (Jaarbeeld ransomware 2025), Autoriteit Persoonsgegevens, No More Ransom-project (nomoreransom.org) en NOS over de aanval op de Universiteit Maastricht. Laatst gecontroleerd in juli 2026.